رژیم درمانی در سردرد های میگرنی
ساعت ۳:٢٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٩ بهمن ۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

رژیم درمانی در سردرد های میگرنی


  

واژه میگرن از لفظ یونانی«Hemicrain»  به معنی«نیمی از سر» گرفته شده است که خود این کلمه ریشه در زبان مصری دارد. میگرن، نوعی اختلال سردرد است که با ترکیب متنوعی از تغییرات عصبی و گوارشی مشخص می شود. درد میگرن اغلب اوقات به صورت درد ضربان دار یک طرفه، ابتدا خفیف است و کم کم شدید می شود. دردهای میگرنی در همه موارد با بی اشتهایی و تهوع و گاهی اوقات با استفراغ همراهند. این دردها معمولاً به مدت 72-4 ساعت طول می کشد و ممکن است با اختلالات بینایی، بویایی و چشایی همراه باشد.

درهنگام حملات میگرنی، بیماران به  قادر به تحمل نور نیستند (فوتوفوبی) و برای استراحت، به محلی تاریک می روند. ممکن است تحمل نکردن صدا (فونوفوبی) و گاهی اوقات تحمل نکردن بوها (Osmophobia)  نیز وجود داشته باشد. در کودکان، میگرن اغلب با حملات دردشکم، بیماری حرکت (Motion Sickness) و اختلالات خواب همراه است. شروع دیررس میگرن (در سنین بالای 50 سال) نادر است؛ با وجود این، عود میگرنی که بهبود یافته است، غیرمعمول نیست.

 

پاتو فیزیولوژی

هر چند علت ابتلا به میگرن ناشناخته است، ولی بنظر می رسد ریشه آن عروقی باشد و با سابقه خانوادگی مثبت میگرن و ضعف اولیه بینایی تقویت گردد. فرضیه ای درباره میگرن مطرح است به این ترتیب که رگهای خون در سخت شامه گشاد شده و جریان خون به شدت در سراسر این رگها زیاد می گردد و درد شدیدی را در سخت شامه ایجاد می کند. این فرضیه کیفیت حمله های میگرن را توصیف می نما ید.

 

تشخیص

تشخیص بیماری براساس خصوصیات سردرد و علائم همراه صورت می گیرد چرا که نتایج معاینه فیزیکی و مطالعات آزمایشگاهی به طور معمول طبیعی است. سردردهای آزاردهنده نباید در ابتدا میگرن تشخیص داده شوند. علاوه بر سردرد، سابقه تهوع، ترس از نور و علائم هشدار دهنده بینایی یا بویایی نیز باید وجود داشته باشد. انواع متعددی از میگرن توصیف شده اند که شایع ترین آنها عبارت اند از: میگرن معمولی (میگرن بدون وجود پیش درآمد) و میگرن کلاسیک (میگرن همراه با مرحله پیش درآمد).

 

مراحل میگرن

حمله های سردرد میگرنی به طور معمول صبح ها و اغلب آخر هفته شروع می شود. هر حمله از چند ساعت تا چند روز به طول می انجامد، و تعداد حمله ها درهرماه بین یک تا سه بار تکرار می شود. یک سردرد میگرنی به طور معمول دارای دومرحله است:

الف) مرحله پیش درآمد  :(Aura)در این مرحله مجراهای خونی مغز منقبض می شوند. و علائم این مرحله عبارت اند از: اختلال در گفتار، مشکلات بینایی، بی حسی، سوزش خفیف، کم سو شدن چشم، وجود صدا در گوش، ضعف و کرختی در اندام. بیشتر اوقات دیده شده است که به علت سردرد میگرنی، آشفتگی هایی در سیستم گردش خون و عروق به وجود می آید. گاهی دست و پا (به ویژه انگشتان) در حین حمله های درد، سرد و پیشانی خیلی گرم می شود که میگرن همراه با برافروختگی است. این مرحله و علائم آن کمتر از یک ساعت طول می کشد. افراد تا پایان این مرحله کمی باید صبر کنند.

ب) مرحله مغزی یا سفالیک(Cephalic) : در این مرحله مجراهای خونی مغز، منبسط می شوند. و علائم این مرحله عبارت اند از: دردهای ضربان دار در کنار سر، تهوع و حال به هم خوردگی، حساسیت زیاد به صدا و نور، کاهش اشتهاء و احتقان در بینی. مرحله سفالیک حدود دو ساعت تا حداکثرسه روز طول می کشد. بنابراین لازم است بیمار تا قبل از شروع میگرن از داروهای خود استفاده کند و با پرهیزهای لازم، شدت آن را کاهش دهد.

 

شیوع

مطالعات نشان داده اند  که با رشد جمعیت میزان شیوع میگرن در جوامع تغییری نکرده است. حدود 10 درصد کل جمعیت جهان به سردرد میگرن مبتلا هستند و همه انواع میگرن، در هر سنی، از اوایل کودکی تا بعد از آن می تواند شروع شود. با وجود این حمله های میگرن به ندرت قبل از 5 سالگی رخ می دهد و بیشترین سن شیوع بیماری در دوران بلوغ و اوایل بزرگسالی است. با افزایش سن، زنان بیش از مردان از سردردهای میگرنی رنج می برند.  همچنین شیوع میگرن در میان شهرنشینان بیشتر از روستاییان و در سفیدپوستان بیشتر از سیاهپوستان است.

 

درمان دارویی

درمان بستگی به تکرار حمله های سردرد دارد. داروهای متعددی برای پیشگیری یا متوقف کردن میگرن استفاده می شوند.در ابتدا  ضد التهاب های غیر استروئیدی استفاده می شوند که با محرکهای سمپاتیک و آگونیست های سروتونین ما نند Sumitripin دنبال می شوند. طب پیشگیری می تواند شامل آنتاگونیست های کانال کلسیمی، مسدود کننده های بتاآدرنرژیک و آنتاگونیست های سروتونین باشد.

 

درمان تغذیه ای

حمله های میگرن با عوامل بسیاری عوامل از جمله غذا تشدید می شوند و به دامنه وسیعی از درمانها نیز پاسخ می دهند. برخی غذاها ممکن است در  یک فرد سبب تشدید حملات میگرنی شود درحالیکه در بیمار دیگر اینگونه نباشد. همچنین عدم تحمل های غذایی ممکن است در طی زمان تغییر کند. بنابراین نمی توان یک توصیه غذایی کلی در این بیماری ارائه نمود. مانع دیگر در تنظیم رژیم غذایی به این دلیل است که محدودیت های رژیم و حذف غذاهای غیر مجاز منجر به دریافت ناکافی مواد مغذی می شود. از آنجاکه شناسایی غذاهای مشکوک به عدم تحمل، تنها با حذف از رژیم غذایی و دوباره اضافه کردن آنها امکانپذیر است، رژیم شناس باید از غذاهای جایگزین که مواد مغذی لازم را تامین کنند به جای مواد غذایی حذف شده استفاده کند تا بیمار دچار کمبود دریافت مواد مغذی نشود.

بطور کلی غذاهایی که در ایجاد حملات میگرن موثر شناخته شده اند شامل: مرکبات، چای، قهوه، شکلات، آجیل، سبزیجات و نوشابه های کولا دار و گازدار هستند. در ذیل برخی عوامل موجود در غذاها که در تغییرات عروقی منجر به میگرن دخیل هستند ذکر شده است:

 

* گلوتامات: این ماده در غذاهای آماده به میزان زیادی وجود دارد از آنجاکه مشتقات آن به عنوان افزودنی مجاز به خوراکی ها اضافه می شود. به این منظور باید برچسب روی محصولات را به دقت مطالعه کرد. این ماده در انواع کنسرو و غذاهای یخ زده وجود دارد.

* آمین ها: بعضی غذاهای حاوی آمین ها، فعال کننده رگ ها هستند و به نظر می رسد سبب تغییراتی در انقباض رگ های خونی در مغز می باشند. تیرآمین، فنیل آلانین و فنیل اتیل آمین دو ماده اصلی مسبب این مشکل هستند. اگرچه سایر آمین ها نیز ممکن است اثرات مشابهی داشته باشند. در ذیل به منابع برخی آمین ها اشاره شده است:

- تیرآمین(Tyramine) : در الکل، برخی پنیرها به خصوص پنیرهای مانده، میوه ها و سبزی های کال، خوراک کلم، مخمرها، انواع آجیل، ماهی شور، کنسرو شاه ماهی، خامه ترش، آواکادو، سوسیس های تخمیری و گوشت های مانده یا چرب وجود دارد.  

- فنیل اتیل آمین :(Phenyl ethylamine) در کاکائو، شکلات، پنیر و موادغذایی ای که دارای این سه ماده غذایی هستند، یافت می شود.

- اکتوپامین:(Octopamine)  در مرکباتی مثل لیمو، پرتقال، گریپ فروت و... یافت می شود.

موادغذایی نام برده از گروه آمین ها، باعث افزایش آزادشدن سروتونین در مغز و تحریک اعصاب مغز می شوند.

* مس: گمان می رود که مس در متابولیسم آمین های فعال کننده عروق (Vasoactive) نقش داشته باشد و احتمال بروز حمله میگرن را افزایش دهد. آجیل ها، شکلات، جوانه گندم و صدف خوراکی از منابع غذایی حاوی مس به شمار می روند.

* کافئین: زیاد مصرف کردن و یا کاهش کافئین در بدن نیز در تشدید میگرن مؤثر است. هم چنین ترک ناگهانی مصرف چای و قهوه، که هر دو کافئین دارند، ممکن است در برخی اشخاص مستعد، زمینه ساز بروز میگرن باشد.

* موادغذایی چرب و سرخ شده: چربی ها و مواد غذایی که با روغن زیاد سرخ می شوند ممکن است عامل تشدید میگرن باشند.

* نیترات و نیتریت: سوسیس و گوشت نمک سود که به آنها ماده نگه دارنده نیتریت و نیترات افزوده شده است از عوامل تشدید میگرن و بروز حملات میگرنی هستند.

 

همچنین برخی غذا ها مسبب تشدید میگرن و ایجاد هیپوگلیسمی متعاقب آن شناخته شده اند که شامل: شکلات، پنیر، مرکبات، موز، آجیل، سوسیس و کالباس، پیتزا، قهوه، چای، مواد غذایی دارای افزودنیهای مجاز (از جمله اسپارتام)، محصولات لبنی و نوشیدنیهای الکلی می باشند. شروع درمان مستلزم آزمون و خطا، ثبت دقیق علائم بیماری و شناخت عدم تحمل ها در بیمار است تا به این ترتیب دریافت بیمار و رژیم غذایی او مطابق با تحمل فردی او تنظیم گردد.

آخرین مطالعات انجام شده پیشنهاد می کنند که ریبوفلاوین (ویتامینB2) ممکن است در درمان میگرن مفید باشد، زیرا در عملکرد طبیعی میتوکندری ها نقش دارد.

مصرف ویتامین   B12و منیزیم به همراه ویتامین B6از آنجا که سبب تجمع داخل سلولی منیزیم و تاثیرگذاری بیشتر آن می‌شود، در کاهش بروز سردردهای میگرنی بخصوص در زنان تاثیرگذار است.
مصرف کلسیم به همراه ویتامین Dو روغن گل پامچال با دارا بودن خاصیت ضد التهابی در کاهش بروز سردرد نقش دارد.

مصرف غذاهای پروتئینی می تواند به کنترل نوسان قند خون کمک کند. گمان می رود که کاهش قندخون از جمله عوامل تشدید کننده میگرن است. غذاهای پروتئین دار نظیر تخم مرغ، گوشت گاو و حبوبات باید در هر وعده غذایی گنجانده شوند. مصرف میان وعده های حاوی پروتئین نیز مفید است.

سیب، گلابی، گیلاس، زردآلو و انگور میوه هایی هستند که مصرف آن ها موجب افزایش قند خون می شود. این میوه ها میان وعده های غذایی خوبی برای حفظ و کنترل قند خون هستند.

حلیم جو، نان چاودار و حبوباتی نظیر عدس، نخود و لوبیا همگی دارای فیبرهای محلول بوده و به تثبیت قند خون کمک می کنند. این غذاها منابع خوب کربوهیدرات و پروتئین هستند.