رژیم درمانی در پرفشاری خون
ساعت ٩:۳۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۱ اسفند ۱۳۸۸  کلمات کلیدی:

رژیم درمانی در پرفشاری خون


  پرفشاری خون یکی از تهدیدهای بزرگ سلامتی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه محسوب می شود و نقش عمده ای  در بروز بیماریهای قلبی- عروقی، سکته های مغزی، نارسایی قلبی، کلیوی و مرگ  و میر ناشی از این بیماریها دارد . قبل از اینکه پرفشاری خون عارضه ای ایجاد کند علامتی ندارد، لذا بسیاری از افراد از وجود آن بی خبر هستند. پرفشاری خون به افزایش فشارخون سیستولیک یا ماکزیمم (SBP)  مساوی یا بیش از 140 میلی متر جیوه یا فشار خون دیاستولیک یا مینیمم (DBP) مساوی یا بیشتر از 90 میلی متر جیوه یا همراه با هم اطلاق می شود. میزان بروز این بیماری با افزایش سن بالا می رود. لذا بیش از نصف جمعیت سالمند (65 سال و بالاتر) در هر نژادی به پرفشاری خون مبتلا هستند. افزایش فشار خون با سن به متغیرهای شیوه زندگی وابسته تر از سن است و به نظر می رسد با روش های اصلاح شیوه زندگی قابل پیشگیری باشد. چاقی و اضافه وزن ارتباط مستقیمی با فشار خون دارد. شیوع پرفشاری خون در افراد دچار اضافه وزن 50 درصد بیشتر از افراد دارای وزن طبیعی است. در مردان به ازای هر 10درصد افزایش وزن، 6/6 میلی متر جیوه فشار خون بالا می رود.

طبقه بندی  فشار خون

طبقه بندی فشارخون براساس تاثیر آن در ابتلای به بیماریهای قلبی – عروقی صورت گرفته است و بصورت زیر می باشد:

وضعیت

SBM

DBP

مناسب

120>

80>

طبیعی

130>

85>

بالای طبیعی

139-130

89-85

پرفشاری خون مرحله (1)

159-140

99-90

پرفشاری خون مرحله (2)

179-160

109-100

پرفشاری خون مرحله (3)

180<

110<

 

عوامل مرتبط با رژیم غذایی

تغییر چهار عامل قابل اصلاح در پیشگیری و کنترل پرفشاری خون اثبات شده است . این چهار عامل عبارتند از:

- اضافه وزن

- دریافت نمک

- مصرف الکل

- فعالیت بدنی

اضافه وزن

BMI بالای 27 با فشار خون افزایش یافته مرتبط است. چربی ناحیه شکم (محیط دور کمر بیش از 34 اینچ در زنان و بیش از 39 اینچ در مردان) با افزایش خطر فشار خون و دیگر عوامل CHD مرتبط است . خطر ابتلای به فشار خون بالا در افراد دارای اضافه وزن 2 تا 6 برابر افراد با وزن نرمال می باشد.

دریافت نمک

نتایج مطالعات اپیدمیولوژیک نقش بیماریزای نمک در گسترش پرفشاری خون را  تایید کرده اند. در جوامع بدوی که سدیم کمتری مصرف می شده است، موارد نادری از افزایش فشار خون وجود داشته است و فشار خون همچون جوامع صنعتی با افزایش سن افزایش نمی یافت. در جوامعی که مصرف بالای نمک دارند (12-9 گرم) پرفشاری خون شایع است و سکته مغزی دلیل عمده مرگ و میر این جوامع می باشد . مطالعات نشان داده اند که فشار خون سیستولیک (SBP ) بطور معنی دارای با دریافت سدیم از رژیم غذایی مرتبط است (فشار خون حساس به نمک). افزایش دریافت صد میلی مول سدیم با افزایش 3 تا 6 میلی متر جیوه SBP مرتبط می باشد.

همه افراد به دریافت سدیم بالا با افزایش فشار خون پاسخ نمی دهند (فشار خون مقاوم به نمک). افراد حساس به نمک وقتی که یک رژیم غذایی کم نمک را دنبال کنند 10 میلی متر جیوه کاهش فشار خون خواهند داشت. تقریباً 50 -30 درصد افراد مبتلا به پرفشاری خون و 20-15 درصد افراد دارای فشار خون طبیعی حساس به نمک هستند.

 

مصرف الکل

 

7-5 درصد پرفشاری خون در افراد بواسطه مصرف الکل است. در جوامعی که مصرف مشروبات الکلی رایج است کاهش یا قطع مصرف الکل می تواند 8-4 میلی متر جیوه فشار خون سیستولیک (SBP ) و به مقدار کمتر فشار خون دیاستولیک  (DBP ) را کاهش دهد.

 

فعالیت فیزیکی

 

مطالعات نشان داده اند افراد با فعالیت بدنی کم 30 تا 50 در صد بیشتر از افراد فعال، مبتلا به پرفشاری خون می شوند. افزایش فعالیت بدنی با کاهش 7- 6 میلی متر جیوه در SBP و به مقدار کمتر در DBP همراه است.

 

سایر عوامل رژیم غذایی

 

  • پتاسیم

دریافت بالای پتاسیم با کاهش فشار خون مرتبط است. در واقع نسبت سدیم به پتاسیم در رژیم غذایی با فشار خون مرتبط می باشد و هر چه این نسبت به یک نزدیک باشد مناسب تر است. دریافت سدیم کمتر از صد میلی مول و دریافت پتاسیم برابر با نود میلی مول در روز که نسبت سدیم به پتاسیم حدود یک ایجاد می کند، کاهش 4/3 میلی متر جیوه در SBP را سبب می شود. این مقادیر برای دریافت عناصر سدیم و پتاسیم پیشنهاد شده اند (روزانه برابر 6 گرم نمک طعام (سدیم) و 5 تا 6  واحد از گروه میوه ها و سبزی ها (پتاسیم)).

 

  • کلسیم

نقش مکمل یاری کلسیم در پیشگیری از پر فشاری خون ثابت نشده است. برخی مطالعات نشان داده اند که دریافت کم کلسیم از رژیم غذایی (کمتر از 600 میلی گرم) با افزایش فشار خون مرتبط است. از طرف دیگر مطالعاتی که دریافت بالای کلسیم (1500 میلی گرم در روز از رژیم غذایی) را در مردان مبتلا به فشار خون بالا بررسی کرده اند تاثیر آن بر کاهش فشار خون را نشان نداده اند. توصیه می شود دریافت کلسیم رژیم غذایی در حد مطلوب 1000 تا 2000 میلی گرم در روز باشد.

 

  • منیزیم

این ریز مغذی، مهارکننده اصلی انقباض ماهیچه های صاف است و ممکن است در تنظیم فشار خون به عنوان گشاد کننده عروق عمل کند، اما در بیشتر مطالعات بالینی مکمل یاری منیزیم بر کاهش فشار خون اثر چشمگیری نداشته است.

 

  •  لیپید ها

افرادی که از رژیم های گیاهخواری استفاده می کنند نسبت به همه چیز خواران کمتر به فشار خون بالا مبتلا می شوند با وجود اینکه دریافت نمکشان تفاوت چندانی ندارد. رژیمهای غذایی گیاهخواری حاوی اسیدهای چرب غیر اشباع داری چند باند دوگانه (PUFA) بیشتری نسبت به رژیم غذایی معمولی هستند. همچنین مقدار کل چربی ، اسیدهای چرب اشباع و کلسترول آنها نیز کمتر است. PUFA  پیش ساز پروستاگلندین ها است که دفع کلیوی سدیم را تحت تاثیر قرار می دهند و دیواره عضلانی عروق را شل می کنند. بنابراین ممکن است سبب کاهش فشارخون گردند.

 

رژیم درمانی

رژیم درمانی در بیماری پرفشاری خون نقش بسزایی در درمان دارد، اما انجام درست آن نیازمند یک عمر تعهد می باشد. بطور کلی درمان تغذیه ای فشارخون باید به همراه تغییر سایر عوامل شیوه زندگی موثر بر فشار خون صورت گیرد که تحت عنوان تغییرات شیوه زندگی در جدول زیر بیان شده است:

 

جدول1: تغییرات شیوه زندگی برای پیشگیری و کنترل پر فشاری خون

- کاهش وزن (در صورت داشتن اضافه وزن)

- افزایش ورزش های هوازی، 30- 45 دقیقه در بیشتر روزهای هفته

- کاهش دریافت سدیم به کمتر از 100 میلی مول در روز (4/2 گرم سدیم یا 6 گرم نمک طعام)

- دریافت کافی پتاسیم از رژیم غذایی ( حدود 90 میلی مول در روز)

- دریافت کافی کلسیم و منیزیم از رژیم غذایی برای حفظ سلامت عمومی

- عدم مصرف دخانیات

- کاهش یا عدم مصرف الکل

- کاهش دریافت چربی های اشباع و کلسترول از رژیم غذایی

 

در این راستا مطالعه "رویکردهای تغذیه ای برای توقف پرفشاری خون" که به نام[1]DASH  شناخته می شود، این رژیم غذایی را در کاهش و کنترل فشار خون موثر معرفی کرده است. این رژیم که حاوی میوه و سبزی زیاد و لبنیات بدون چربی و حاوی مقدار کم چربی کل و چربیهای اشباع است می تواند SBP را بطور متوسط 6- 11 میلی متر جیوه کاهش دهد. نمونه ای از رژیم غذایی DASH در جدول زیر بیان شده است :

 

جدول2: رژیم غذایی DASH (2000 کالری)*

گروه های غذایی

واحدهای روزانه

اندازه هر واحد

نان و غلات

8-7

1 برش نان، 4 تا 5 قاشق غذاخوری برنج پخته یا ماکارونی پخته یا غلات آبپز

سبزیها

5-4

1 لیوان سبزیجات برگی خام، 2/1 لیوان سبزی پخته ، 180 گرم

(4/3 لیوان) آب سبزی

میوه ها

5-4

180 گرم (4/3 لیوان) آبمیوه، یک میوه متوسط، 2/1 لیوان میوه، خشک، 2/1 لیوان میوه کنسرو شده، یخ زده یا تازه

لبنیات کم چرب یا بدون چربی

3-2

یک لیوان شیر، یک لیوان ماست، 45 گرم پنیر

گوشت، مرغ و ماهی

2 یا کمتر

90 گرم گوشت یا مرغ یا ماهی پخته

مغزها، دانه ها و حبوبات

5-4 بار در هفته

45 گرم یا 2/1 لیوان از حبوبات 2 قاشق غذا خوری یا 15 گرم از مغزها (مانند پسته، فندق...) یادانه ها (مانند تخمه،آفتابگردان، کنجد...)، 2/1 لیوان حبوبات پخته

چربی ها و روغن ها

3-2

یک قاشق چایخوری روغن گیاهی، یک قاشق چایخوری مارگارین

شیرینی ها

5 بار در هفته

1 قاشق مربا خوری شکر، 1 قاشق مربا خوری مربا یا ژله ، 5 گرم قند یا شکلات یا پاستیل، یک سوم لیوان شربت آبلیمو

* این برنامه غذایی بر اساس 2000 کالری در روز بیان شده است و ممکن است با نیاز کالری شما متفاوت باشد بنابراین برای تنظیم رژیم غذایی مناسب خود با کارشناسان یا متخصصان تغذیه مشورت کنید